‘IN STABIEL EVENWICHT’ (door Jos Janssen – fractievoorzitter)

Beste inwoners van Brunssum. Vandaag, de dag van de democratie in Brunssum, houdt de gemeenteraad van Brunssum, de algemene beschouwingen over de Programmabegroting 2026 en de meerjaren planning.

Voorzitter, voordat ik inhoudelijk inga op de programmabegroting moet ons als PAK toch iets van het hart.

We zijn nu 1 week verder na de 2^e kamer verkiezingen en we maken ons ernstig zorgen over de verrechtsing van het politieke klimaat in Nederland en het mogelijke gevolg voor de lokale politiek.  Lokale thema’s als armoedebestrijding, veiligheid, jeugdzorg en meer blauw op straat speelden in de landelijke campagnes nauwelijks een rol. Daar ging het vooral om asielbeleid en wonen. En ver daar achter pas over gezondheidszorg, natuur en milieu. Eens te meer blijkt dat de vooral menselijke thema’s naar de lokale overheid zijn overgeheveld. En die lokale overheid moet met steeds meer schaarsere middelen deze problematiek aanpakken. Het ravijnjaar 2026 is verschoven naar later en zal met een nieuw kabinet een enorme klus worden voor het Brunssumse huishoudboekje. Zo vrezen wij. Dat leert ons al de septembercirculaire 2025 waardoor er bij deze begroting al een begrotingswijziging is gevoegd. Die begrotingswijziging verdient wel een toelichting van de wethouder daar wij in een voortraject hier niet op in hebben kunnen gaan. (vraag 1)
Maar ook de wereldsituatie is zeer zorgelijk. Ondanks allerlei pogingen is wereldvrede ver te zoeken. De angst onder onze inwoners neemt toe. Zeker met een NAVO basis in onze gemeente. De noodzaak voor aanschaf van onze inwoners van noodpakketten blijft voorpaginareclame. Onrust en toename van geweld, racisme en discriminatie is al een tijd onderdeel van onze Nederlandse samenleving. Deze thema’s kregen zeer weinig aandacht in de debatten tijdens de parlementscampagnes. Het handhaven van veiligheid en overlast in heel Nederland, ook in Brunssum, blijft prioriteit.

Voorzitter

Terug naar de dag van vandaag.
Voor ons ligt een sluitende begroting, in een prettige lay-out die goed te lezen is. Ambtelijke taal is zo goed als vermeden en is omgezet naar begrijpelijke taal en dat is prettig. Met 1 uitzondering: de Engelse term Zero Based begroting (formeel budgeting) maakt zijn debuut. Zoals alle gemiddelde Nederlanders hebben wij ook een A.I. app over deze term gegooid en komen wij tot de Nederlandse term: budgetteren vanaf nul! Blijkbaar maakt een Engelse term meer indruk. Het neigt in ieder geval tot opzoeken. Dank aan allen die aan de programmabegroting hebben meegewerkt.  Financieel gezien wensen wij dat er op korte termijn eens gespit wordt in onze reserves en voorzieningen en ook de bestemmingsreserves. Wat er vrij komt aan middelen zal dan weer een passende bestemming moeten krijgen.

Wat beleid betreft blijft er aandacht voor de 62 actiepunten vanuit het coalitieakkoord waarbij het uitvoeringsprogramma is gevolgd. Veel van deze 62 actiepunten zijn gerealiseerd waarbij de, in het akkoord genoemde, bouwprojecten nagenoeg verwezenlijkt zijn dan wel aan de basis van uitvoering staan. Ook de uitvoering van het Centrumplan, omgeving Kerkstraat en Victoriapark o.a., krijgt zijn contouren. We verwachten binnenkort ook meer te vernemen van de plannen van Rumpenerstraat Zuid.
We stellen voor dat we ons concentreren op de specifieke PAK punten.

Allereerst constateren wij dat er voor onze inwoners geen lastenverhoging zal zijn. De jaarlijks indexering van, dit jaar, 2,6% is noodzakelijk en betekent dat inwoners met een eigen woning € 2,09 maand meer betalen voor afval, riool en OZB, en huurhuisbewoners €1,17 per maand meer voor alleen afvalverwerking. Wellicht dat in het maandelijks huurbedrag de rioolbelasting en de OZB verrekend wordt?

Voorzitter,

De gemeente Brunssum werkt voortvarend aan zijn toekomst. De strategische visie Koers Kompas zit goed in mekaar. Daarvoor deelden we in de betreffende raadsvergadering de nodige complimenten uit. Ook de aanPAK, die gestart wordt met de inwoners van de wijken Noord en Oost, spreekt ons aan en maakt ons enthousiast. Inwoners, infrastructuur en vooral groen en milieu krijgen veel aandacht. De onlangs gehouden fietsmiddag met raads-  en commissieleden voerde ons langs de knelpunten in Brunssum en gaf ons inzicht in de problematiek.

Het onderwerp groen en milieu, krijgt steeds meer een prominentere rol. Het natuurprogramma legt daarmee de basis. Expliciet wordt in de nota’s genoemd, bij de wijk Oost, als het over het Schutterspark gaat als ‘groene long’ van Brunssum, is prima. Jammer dat wij dit niet zien in Noord, waar wel degelijk mogelijkheden zijn, en al ingezet, voor een ‘groene long’ Noord. Activiteiten worden gepland in Noord langs de strook van de N300 en de N 276 in buurt van Amstenraderveld en Klingelsberg.  Een strook waarbij het PAK betrokken is voor de realisering van een al jaren gewenst geboortebos/ levensbos. Ook een pluktuin zou daar moeten kunnen komen. In combinatie met een verbinding over de N300 moet dit voor Brunssum een uniek stukje gezonde omgeving worden met volop wandel-  en fiets mogelijkheden. Dit blijft voor het PAK een sterke ambitie. Daarom wil het PAK vandaag ook het project Akkerbrug waarborgen en zullen daarom een amendement en een motie hierover indienen. Aan het eind van ons betoog in 1^e termijn zullen we dit amendement en de motie voorlezen.

Goed om te zien is dat onze jonge inwoners via groene schoolpleinen steeds meer bewust worden over dit onderwerp.

Voorzitter

Het Schutterspark waarbij het PAK zich vooral concentreert op het groen en onderhoud, wordt eindelijk aangePAKt. Er liggen nieuwe wandelvlonders over de hangvennen en een verder plan zal naar de raad in december komen. Het gewenste museum, als onderdeel van onze 62 punten, zal wellicht het komende jaar rijp zijn voor definitieve besluitvorming. De gerealiseerde natuurspeelplaats, als vervanger van de oude verloederde speelplek, die na een motie van het PAK is opgeruimd, is mede dankzij de kinderraad versneld geplaatst. En dat is prima. Ook de inclusieve speeltuin, na een motie van het PAK en andere partijen, wordt een feit en opent komend speeltuinjaar in Treebeek.
De nota ‘ inclusieve samenleving’ , ook al zo’n initiatief van het PAK, is gerealiseerd en wordt uitgevoerd. Via raadsinfo brieven worden we op de hoogte gehouden, hoewel we in de commissie gevraagd hebben voor een korte presentatie van de stand van zaken tijdens een info avond. Daarbij loopt er ook nog een motie openbaar toilet, een wezenlijke noodzaak en onderdeel van deze nota.

Voorzitter

Het sociaal domein is aan een herijking toe en dat is afgelopen jaar ingezet. Het wordt tijd dat het systeemdenken en koker denken wordt doorbroken en we veel meer vanuit de leefwereld van de mens gaan denken. Alleen hierdoor kunnen we, bijvoorbeeld, het kind centraal stellen binnen jeugdzorg en onderwijs. Vraaggericht ondersteunen . Dit helpt door toenemende vraag aan zorg te ondervangen of juist met maatwerk gerichter verhelpen. Bij deze herijking, die de naam Brunssum Mijn (t)Huis draagt, moet wel gericht de doelgroepen van kinderen, jongeren en ouderen betrokken worden.

De huidige SMO raad adviseert het college over het sociaal domein. Bij een herijking van het sociaal domein moet een adviesraad een afspiegeling zijn van de samenleving en daarin alle doelgroepen vertegenwoordigen. Als onderdeel van deze adviesraad moet zeker de in deze periode, op initiatief van het Pak, opgerichte Seniorenraad betrokken worden, die zich bezig houdt met de gezonde oudere van Brunssum waarbij begeleiding op maat leidend moet zijn. Het PAK hoort graag van het college hoe in het sociaal domein gekeken wordt naar adviesraden. (vraag 2)

Voorzitter,

In het programma Volksgezondheid missen wij het Brunssumse standpunt inzake de ziekenhuisalliantie. Dat we solidair zijn mogen wij verwachten. Wij hebben het idee dat de directe nabijheid van het Sittardse Zuyderland voor Brunssum prima is en dat Heerlen wellicht vanwege de afstand, voor acute zorg en moeder en kind situaties, geen echte prioriteit heeft. Hoewel de politiek geen invloed heeft op het beleid, beheer en bestuur van ziekenhuizen zijn wij er van overtuigd dat zorgverzekeraars, en daaraan gekoppelde ziekenhuisorganisaties, wel degelijk gevoelig zijn voor politieke druk in navolging van gesprekken over zorgvergoeding aan zorgaanbieders. Wij leven nu eenmaal in een achterstandenregio en we willen z.s.m. deze achterstanden verkleinen.

Het dierenwelzijnsbeleid staat stevig in de ankers. Daar hebben wij op dit moment geen vragen over.

Voorzitter,

De problematiek op de basisscholen inzake de hitte overlast is door een rigoureuze aanpak van onze wethouder sterk verminderd. De afgelopen zomer was een warme zomer. En een klacht heeft ons niet bereikt, de definitieve blijvende oplossing lijkt daarmee geslaagd te zijn, na 8 jaren van ellende
Het onderwijs achterstandenbeleid is onlangs in de raad unaniem aangenomen. Een beleid dat juist investeert in kinderen en jongeren in tijden dat financiële middelen afnemen. Het is een compliment dat wij allen deze doelgroep centraal stellen. Wat geheel in lijn ligt met de toekomstvisie en de herijking van het sociaal domein. En de gemeente investeert stevig op individuele kinderen met logopedie, dyslexie, dyscalculie, maar ook de groep als geheel met groene schoolpleinen, groente en fruit en beweegonderwijs. Met dit alles dragen we bij aan de toekomst van kinderen en jongeren.
Ook investeren we gericht in onderwijshuisvesting, we kijken met smacht uit naar de grote stukken die nog in de pijplijn zitten o.a. IKC Oost, de Benjamin basisschool, het Integraalhuisvestingplan en het Rombouts. Kijkend naar al deze ontwikkelingen mogen we als Brunssum oprecht trots zijn.

Voorzitter,

Wat onze infrastructuur betreft: onze gemeente ligt op de schop. Waar je ook rijdt, overal wordt aan de weg gewerkt. En het lijkt zelfs een besmettelijk virus te zijn die zich over het hele land heeft verspreid. We zouden het toejuichen als er in de toekomst een, betere, afstemming gezocht zou worden met de omliggende gemeenten zodat langdurige vertragingen en slechte bereikbaarheid van onze centra zo veel mogelijk voorkomen wordt. Wij blijven voorstander van goed bereikbare centra, ook voor voetgangers en fietser, met 30 km zones buiten de gebruikelijke doorgangswegen. De fietsenstalling heeft de evaluatie niet overleefd. Wij hebben dat overschat. Het zij zo.

Voorzitter,

En dan de armoedebestrijding. Hoe staat Brunssum er voor? In de Nederlandse politiek is het op dit moment geen issue, ondanks de 1,7 miljoen inwoners die het financieel zwaar hebben. 540.000 mensen leven in armoede. En 1,2 miljoen mensen hebben een inkomen net boven de armoedegrens waar men nauwelijks van rond komt. Ook in Brunssum kan het niet opgelost zijn. Zijn wij voorbereid voor opvang bij een strenge winter? En de projecten die wij in het verleden hanteerden, zoals warme jassen etc.? En krijgt dit ook gericht een plek in de herijking van het sociaal domein. Hoe vangen we de energiearmoede op? (vraag 3)

Ten slotte voorzitter

Duurzaamheid en milieu blijft een dagelijks issue. Gasvrije wijken zijn nog niet gerealiseerd; geluid en stikstof overlast en overbelaste elektriciteitsnetten zijn nog niet opgelost. Ook de ontwikkelingen op de Oostflank laat op zich wachten vanwege de situatie Groeve Mourik. Hoe verloopt de verduurzaming van de wijken elders in het land. Kennen wij goede voorbeelden? Dat zijn vragen die vragen om een antwoord en vervolgacties in Brunssum. Allemaal zaken die nog de komende maanden om aandacht schreeuwen en ook in de komende raadsperiode actueel blijven.

Het PAK hoopt dat de nieuwe Brunssumse raad en een nieuw College, hier volop aandacht blijft besteden en vooral de ingeslagen weg, die tot 2050 is uitgestippeld, zal volgen. En in feite geldt dit voor het gehele beleid. Het gerealiseerde stabiele evenwicht dient gecontinueerd te worden.